หลังจากที่ SIPA ได้ร่วมมือกับกรมทรัพย์สินทางปัญญา ในการจัดประกวดและเผยแพร่ชุด “13 ฟอนต์แห่งชาติ” ไปแล้ว และได้มีการนำไปใช้อย่างแพร่หลายโดยเฉพาะในส่วนของฟอนต์ TH Sarabun New

จากความแพร่หลายในการใช้งานชุดฟอนต์แห่งชาติ ทาง SIPA และกรมทรัพย์สินทางปัญญาจึงเล็งเห็นความสำคัญในการแก้ไขข้อกำหนดของสัญญาอนุญาตการใช้งานฟอนต์ให้แพร่หลายยิ่งขึ้นจึงได้ร่วมกันแก้ไขสัญญาอนุญาตให้เป็น GPL2 เพื่อให้สามารถนำไปพัฒนาต่อยอดและเผยแพร่เพิ่มเติมในช่องทางอื่นได้ โดยในช่วงแรกจะมีเพียง 10 ฟอนต์ที่ได้ปรับปรุงสัญญาอนุญาตเป็นที่เรียบร้อยแล้ว ซึ่งทาง SIPA จะดำเนินการประสานงานเพื่อแก้ไขสัญญาอนุญาตของอีก 3 ฟอนต์ที่เหลือ ต่อไป

โดยท่านสามารถดาวน์โหลดได้ที่ลิงก์ด้านล่าง

เฝ้ารอคอยมานานเนื่องจาก Google มีชุด Office บน Web อย่าง Google Doc มานานแต่ฟอนต์ภาษาไทยมีแต่ฟอนต์ไทยใน Windows วันนี้ฟอนต์ไทยมาครบเซ็ต ดังภาพซึ่งรวมเอาฟอนต์ภาษาไทยบน Windows, Mac และฟอนต์ภาษาไทยพิเศษอย่าง TH SarabunPSK มาด้วย

หลายท่านอาจเริ่มไปกดดูใน Google Doc แล้วพยายามหาฟอนต์ ให้กำหนดเอกสารเป็นภาษาไทยก่อนนะครับ ไม่อย่างนั้นรายการฟอนต์จะไม่โผล่มา

การตั้ง Style ก็ทำได้ง่ายมากๆ

เท่านี้ปัญหาเรื่องรูปแบบหน้าตาฟอนต์ใน Google Doc ก็หมดไปอีกเรื่องแล้วครับ สำหรับเรื่อง TH SarabunPSK ต้องขอขอบคุณผู้ที่อยู่เบื้องหลังในเรื่องนี้ทุกท่านครับ ปล. เอา TH Sarabun New เข้าไปด้วยจะดีมากเลยครับ :)

ทีม NECTEC จัดกิจกรรม ประชุมระดมสมองเชิงปฏิบัติการพัฒนาภาษาไทยในซอฟต์แวร์โอเพนซอร์ส เมื่อวันที่ 6-7 กรกฎาคม ที่ผ่านมา โดยมีหัวข้อเรื่อง 3 หัวข้อด้วยกันคือ

  1. งานพัฒนาฟอนต์
  2. แก้บัก OpenOffice.org
  3. แก้บัก Firefox

สำหรับงานทำฟอนต์ภาษาไทยได้ผู้ทรงคุณวุฒิหลายหลายเช่น คุณศุภกิจ เฉลิมลาภ (ผู้พัฒนาฟอนต์ TH Sarabun PSK, TH Sarabun New) , อาจารย์ประชิต ทินบุตร, อาจารย์จาก ม.เชียงใหม่ ผู้ทำฟอนต์ตั๋วเมืองแบบ OpenType และอื่นๆ อีกหลายท่าน งานฟอนต์ได้ผลลัพท์ที่น่าพอใจโดยผู้เข้าร่วมที่เป็นมือใหม่เข้าใจวิธีการทำฟอนต์ที่เป็นระบบมากขึ้น สามารถใช้เครื่องมือในการทำฟอนต์ได้คล่องขึ้น

และที่สำคัญการประชุมครั้งนี้ได้ฟอนต์ Ubuntu ในส่วน glyph ภาษาไทย ซึ่งออกแบบกันสดๆ ร้อนๆ โดยคุณศุภกิจ และเป็นหัวข้อในการฝึกทำฟอนต์ในครั้งนี้ด้วย สำหรับฟอนต์ Ubuntu ในส่วน glyph ภาษาไทย ที่ได้ ขณะนี้มีเพียงส่วน Regular สำหรับส่วน Bold, Italic และ Bold Italic ต้องการการพัฒนาต่อ ซึ่งคุณศุภกิจได้ contribute ให้กับชุมชน สำหรับท่านที่ต้องการช่วยพัฒนาต่อ สามารถดูได้ที่หน้าเว็บโครงการที่ github ครับ

ระบบฟอนต์ของ Suriyan มีความสามารถสูง โดยรองรับทั้งรูปแบบ TrueType (.ttf), OpenType (.otf) ทำให้สามารถติดตั้งฟอนต์แทบทุกตัวได้ อย่างไรก็ดีเนื่องจากระบบแนะเส้น (Hinting) ในฟอนต์มีสิทธิบัตรครอบคลุมอยู่โดยบริษัท Apple ฟอนต์บน Suriyan อาจจะมีความคมชัดที่ลดลงเพื่อไม่ให้ละเมิดสิทธิบัตร

ใน Suriyan สามารติดตั้ง font ได้อย่างง่ายๆ โดย ดับเบิลคลิกไฟล์ font และเลือก Install Font
หากต้องการติดตั้ง Font ให้สามารถใช้กับทุก user ในระบบนั้น ผู้ดูแลระบบจะต้องคัดลอกไฟล์ font นั้นไปวางไว้ภายใต้แฟ้ม /usr/share/fonts แทน

รูปภาพ

Suriyan ใช้แบบอักษรที่เป็นไฟล์นามสกุล ttf และแบบอักษรในรูปแบบ Open Type คุณสามารถนำแบบอักษรที่อยู่ในรูปแบบดังกล่าวมาใช้ใน Suriyan ได้ทันที โดยวิธีการติดตั้งให้ทำดังต่อไปนี้

  • เปิดโปรแกรมจัดการแฟ้ม เข้าไปที่โฟลเดอร์บ้าน

รูปภาพ

  • สร้างโฟลเดอร์ .fonts (มีจุดนำหน้าและต้องเป็นอักษรตัวเล็กทั้งหมด)

รูปภาพ

  • ที่โปรแกรมจัดการแฟ้ม กดปุ่ม Ctrl + l
  • พิมพ์ลงในช่องว่า ~/.fonts จะเข้าสู้โฟลเดอร์จัดเก็บแบบอักษรส่วนตัว

รูปภาพ

  • คัดลอกไฟล์แบบอักษรที่ต้องการลงในโฟลเดอร์นี้

ก่อนอื่นต้องไป download font จาก
http://www.sipa.or.th/index.php?option=com_content&task=view&id=20&Itemid=78

รูปภาพ

เลือกแบบ setup แล้วทำการติดตั้ง
เลือกภาษา

รูปภาพ

รูปภาพ

เลือกตำแหน่งที่จะติดตั้ง Font จากนั้นกดปุ่ม “ติดตั้ง”

รูปภาพ

รูปภาพ

รูปภาพ

การเรียกใช้เช่นกรณีที่เปิดจาก Openoffice.Writer
ให้เลือก Format ->Character

รูปภาพ

เลือก font เป็น TH Sarabun

รูปภาพ

หรือเลือกที่ menu bar

รูปภาพ

ก็จะได้ font ที่ต้องการ

รูปภาพ

คิดว่าหน่วยงานของหลายๆ ท่าน น่าจะถูกบังคับ (ขอร้องแกมบังคับ) ให้ใช้ฟอนต์ Sarabun เป็นที่เรียบร้อยแล้ว แต่อย่างที่ทุกท่านทราบดีคือ ฟอนต์ Sarabun ยังคงมีปัญหาอยู่บ้าง โดยเฉพาะกับบนวินโดวส์ และปัญหาหนึ่งที่ทำให้เราแก้ไขปัญหาให้กับฟอนต์ Sarabun ได้ไม่ง่ายนักคือ สัญญาอนุญาตของตัวฟอนต์ที่ไม่เป็นอิสระมากพอ

ล่าสุดทางหน่วยงานต้นสังกัดคือ SIPA ได้ร่วมมือกับกราทรัพย์สินทางปัญญา ผู้ถือครองลิขสิทธิ์ร่วมของฟอนต์ดังกล่าว ได้แก้ไขสัญญาอนุญาตเป็นที่เรียบร้อยแล้ว โดยสัญญาอนุญาตที่เลือกใช้นั้นเป็น GPL + Font exception

หลังจากนี้คงต้องรอ @theppitak เอาเข้า debian และเราคงได้ใช้ฟอนต์ Sarabun ใน Ubuntu กันเร็วๆ นี้ครับ

ปล. อย่าลืมช่วยกันรณรงค์เลิกใช้ Sarabun IT9 ด้วยครับ :)

หลังจากที่ภาครัฐได้ออกข้อกำหนดให้เอกสารราชการจะต้องใช้ฟอนต์ Sarabun และตัวเลขไทยในการจัดเอกสาร ก็เกิดผู้พัฒนาแบบอักษรที่ชื่อ Sarabun IT9 ขึ้นมา

ซึ่งข้อดีของแบบอักษรชุด IT9 นี้คือ เมื่อเราพิมพ์ตัวเลขอารบิค มันจะแสดงผลเป็นตัวเลขไทย จึงเป็นที่ชื่นชอบของผู้ใช้งาน เพราะมันสะดวกสะบาย

แต่การใช้แบบอักษรในลักษณะนี้นั้น ก็มีข้อเสียอยู่ ซึ่งในระยะยาวแล้ว มันไม่เป็นผลดี จึงไม่แนะนำให้ใช้

ปัญหาของฟอนต์ IT9

วิธีการพัฒนาอักษรชุด IT9 นั้น ใช้วิธีแก้ลายของแบบอักษร คือ เมื่อพิมพ์เลข “1” มันจะแสดงผลเป็น “” แต่ในความเป็นจริงแล้ว คอมพิวเตอร์ยังเก็บข้อมูลเป็น “1” อยู่

ซึ่งในกรณีนี้ ดูเผินๆ แล้ว เหมือนจะไม่เป็นปัญหา

กรณีตัวอย่าง ที่จะทำให้เกิดปัญหา

  1. นาย A พิมพ์เอกสารประมาณ 10 หน้า ซึ่งในเอกสารมีข้อความว่า “โครงการนี้ต้องการใช้งบประมาณ ๑๒๐๐ บาท” (คอมพิวเตอร์จัดเก็บข้อมูลเป็น “โครงการนี้ต้องการใช้งบประมาณ 1200 บาท”)
  2. นาย B ตรวจเอกสารแล้ว พบข้อผิดพลาดจึงแก้ข้อมูลเป็น “โครงการนี้ต้องการใช้งบประมาณ ๑๓๐๐ บาท” (คอมพิวเตอร์จัดเก็บข้อมูลเป็น “โครงการนี้ต้องการใช้งบประมาณ 1๓00 บาท” เพราะนาย B ไม่ได้พิมพ์ด้วยเลขอารบิค)

ดังนั้น ในกรณีนี้ เราจะไม่สามารถค้นหาข้อความในเอกสารด้วยคำค้นว่า “1300” หรือ “๑๓๐๐” ได้

นี่เป็นเพียงตัวอย่างหนึ่งของปัญหาที่เกิดจากฟอนต์ IT9 ดูเผินๆ แล้ว มันอาจจะเป็นปัญหาเล็กๆ แต่ระยะยาวแล้ว เมื่อปัญหานี้เกิดกับผู้ใช้ที่ไม่มีความรู้ความเข้าใจแล้ว ผู้ใช้อาจเข้าใจว่า คอมพิวเตอร์มีไวรัส ฟอนต์ไม่สมบูรณ์ โปรแกรมพิมพ์เอกสารไม่ดี ก็เป็นได้

เพราะฉะนั้น เลิกใช้ฟอนต์ที่ถูกพัฒนาด้วยวิธีดังกล่าวเถิดครับ

ส่วนวิธีพิมพ์เลขไทยในเอกสารอย่างง่ายนั้น เดี๋ยว Xavier จะมาแนะนำอีกทีครับ

Suriyan รวบรวมฟอนต์ภาษาไทยที่สามารถใช้งานร่วมกับ Linux ได้เป็นอย่างดีที่สามารถทดแทนฟอนต์ที่ลายเส้นคล้ายคลึงกันได้ ซึ่งฟอนต์สวยๆ ทั้งหมดต้องยกเครดิตให้ผู้ออกแบบและนักพัฒนาครับ Suriyan มีฟอนต์ไทยกว่า 40 แบบที่สามารถใช้ในงานออกแบบงานกราฟิกได้จริง มีความสวยงาม เป็นเอกลักษณ์ ตัวพิมพ์คมชัด ท่านใดที่ทำงานด้านกราฟิกแล้วใช้ Linux อยู่ห้ามพลาดครับ ท่านสามารถดาวน์โหลด Suriyan build ล่าสุดได้ที่ Suriyan Archive หรือติดตั้งฟอนต์ทั้งหมดได้จาก Suriyan Repository ได้เช่นกัน ดูภาพฟอนต์สวยๆ ได้ข้างล่างครับ สำหรับชื่อภาษาไทยของฟอนต์บางตัวอาจพิมพ์ไม่ถูกต้อง ก็ขออภัยด้วยครับ :)